“Để ba/mẹ yên!”

Khi bạn quá bận rộn và thường xuyên nói với con là “để ba/mẹ yên”, “ba/mẹ đang bận rộn làm việc con không thấy sao?” nghĩa là bạn đã gieo vào đầu trẻ một ý niệm rằng không thể trò chuyện được với bạn vì lúc nào bạn cũng xua đuổi chúng. Ngoài việc trẻ dần xa lánh bạn, có thể trong tương lai khi chúng trưởng thành, chúng cũng sẽ nói điều tương tự với bạn khi bạn cố gắng giao tiếp với chúng.

Từ khi mới sinh, trẻ quen với khái niệm cha mẹ luôn dành thời gian cho chúng. Khi trẻ lớn hơn một chút, bạn nên nhờ sự giúp đỡ của người thân hoặc dịch vụ trông trẻ để có thể dành cho bản thân một tiếng thư giãn mỗi ngày. Thời gian này sẽ giúp bạn cân bằng tâm lý và cũng giúp trẻ làm quen với việc không có mẹ/ba bên cạnh 24/24.

Khi bắt đầu đi làm lại, nếu phải mang việc về nhà làm trong khi trẻ muốn chơi với bạn. Đừng từ chối con mà hãy nói: “Mẹ phải làm xong việc này, con cho mẹ 5 phút để hoàn tất, sau đó mẹ con mình sẽ ra ngoài chơi!”

“Con thật là…”

Những câu nói: “sao con lại xấu tính với bạn như vậy?”; “làm sao con có thể vụng về đến thế!”… hoặc “ba/mẹ thất vọng vì con!” khiến cho trẻ tin trẻ là người như thế và trở nên tự ti. Thậm chí, ngay cả khi bạn trò chuyện với một người khác và lịch sự tự nhận con mình là: “cháu nó nhút nhát lắm” hoặc “con mình không bằng con anh/chị đâu” cũng khiến cho trẻ tin về bản thân mình như thế khi vô tình nghe được vì chúng không có khả năng nhận biết được hoàn cảnh nói của bạn.

Những điều bạn nói hoặc nhận xét về con sẽ là những điều trẻ nhìn nhận về bản thân mình. Những câu nói không hay sẽ vô tình để lại một tổn thương rất lớn mà đôi khi bạn không ngờ tới. Rất nhiều phụ huynh đã nuối tiếc vì trước đấy đã vô tình nói với con rằng chúng “lười biếng, vô tích sự hoặc ngu ngốc” và điều đó trở thành chính tính cách của trẻ khi trưởng thành.

Trong câu nói đầu tiên, thay vì hỏi trẻ tại sao lại “xấu tính” với bạn, hãy nói: “Bạn đang buồn vì con không tốt/giành đồ chơi với bạn. Vậy bây giờ chúng ta làm gì để bạn vui hơn”

“Không được khóc!”

“Không được khóc/ Đừng có trẻ con như thế/ Có gì đâu phải sợ” không có ý nghĩa gì trong việc xoa dịu cảm xúc của trẻ. Trẻ từ 3 tuổi trở xuống không đủ ngôn ngữ và nhận thức để biểu đạt cảm xúc của mình. Việc công nhận cảm xúc của trẻ là một điều tự nhiên, những câu nói đó chỉ khiến trẻ cảm thấy cảm xúc của mình không được quan tâm và khóc hoặc buồn là điều không tốt.

Thay vì phủ nhận cảm xúc của trẻ, bạn có thể nói với trẻ là: “Ba/mẹ biết con đang buồn khi bạn không muốn chơi với con nữa. Nhưng mẹ con mình vẫn đứng có thể làm bạn với nhau mà phải không? Mẹ hứa sẽ không bao giờ nghỉ chơi con ra”

Bằng cách đặt tên cho cảm xúc con đang có, bạn sẽ giúp trẻ nhận biết và từ đó thể hiện cảm xúc của mình về sau và việc thông cảm, thấu hiểu cảm xúc của người khác là quan trọng như thế nào! Không chỉ giúp con ngừng khóc mà bạn đã giúp trẻ xây dựng chỉ số EQ, trí thông minh cảm xúc, một chỉ số quan trọng hơn hẳn IQ trong việc quyết định sự thành công của con trong tương lai.

“Sao con không giống như anh chị/bạn con?”

Việc so sánh trẻ với người anh, chị, em hoặc thậm chí một đứa trẻ hàng xóm giỏi hơn là điều tự nhiên mà nhiều bậc Phụ huynh hay làm. Vì với họ, điều đó giúp trẻ hướng đến một tấm gương tốt hơn.

Tuy nhiên, mỗi trẻ là một cá thể với thế mạnh và cá tính riêng. So sánh trẻ với người khác cũng giống như việc bạn ước gì bản thân mình có thể thay đổi thành một người khác.

Thực tế thì sự so sánh không hề giúp thay đổi hành vi mà chỉ khiến trẻ tự ti và trở nên ghét người được so sánh, thậm chí còn cố tình chống trả bằng cách làm ngược lại những gì bạn đang mong muốn. Thay vì so sánh, hãy khuyến khích những mặt mạnh của con và từ từ giúp con cải thiện điểm yếu bằng những câu nói khuyến khích, mang tính động viên.

“Con biết nhiều hơn như vậy mà!”

Cũng như sự so sánh, những câu nói mỉa mai có tác hại vô cùng đến lòng tự tôn của trẻ. Ngay cả khi trẻ đã học về một điều nào đó không có nghĩa là trẻ có thể lặp lại chính xác mọi lúc. Khi trẻ lặp lại một sai lầm của ngày hôm qua, bạn cũng nên khuyến khích và thông cảm cho con. Những câu nói kiểu: “con biết rồi mà vẫn làm như vậy à?” hoặc “không thể tin là con lại làm sai”… là những câu nói bạn không nên lặp lại quá nhiều lần vì trẻ sẽ ghi nhớ và tự diễn dịch bản thân là: “mày là một đứa vô dụng, mày không thể làm gì đúng đắn”

“Nín đi, nếu không ba/mẹ cho con khóc thật đó”

Đe doạ không bao giờ mang lại hiệu quả. Những câu nói: “con mà làm việc đó lần nữa là mẹ đánh con đó” thực tế không mang lại hiệu quả mà không sớm thì muộn còn khiến trẻ trở nên lì lợm hơn.

Trẻ nhỏ cần thời gian để các “thấm” những gì bạn dạy bảo chúng. Nghiên cứu của Tiến sĩ Murray Straus, Đại học New Hampshire cho thấy 80% trẻ sẽ lặp lại một hành động xấu mà bạn đã nghiêm cấm trong cùng một ngày bất kể bạn đã dùng hình thức kỷ luật nào.

Ngay cả với trẻ lớn hơn, không có hình thức kỷ luật nào mang lại hiệu quả ngay sau đó. Vì vậy, thay vì doạ nạt trẻ, hãy hướng dẫn, giúp trẻ hiểu ra vấn đề và thỉnh thoảng có thể dùng biện pháp yêu cầu trẻ ngồi một chỗ trong vài phút để tự suy ngẫm hoặc ít nhất là bình tĩnh lại để sau đó bạn giải thích thêm cho trẻ hiểu về sai phạm của con.

“Đợi bố về mẹ sẽ mách bố”

Câu nói này có vẻ như khá quen thuộc với nhiều gia đình nhưng thực tế cũng không mang lại hiệu quả. Thực tế, việc trì hoãn xử lý một hành vi xấu của trẻ là không có lợi vì nếu đợi đến khi bố về thì đứa trẻ gần như đã quên về sai phạm của mình. Vì vậy, hình phạt sau đó không giúp chúng nhận ra lỗi của mình là gì và tệ hơn là cho chúng cảm giác bị trừng phạt khi mình không làm gì cả.

Việc chuyển quyền xử lý cho người khác cũng làm giảm sự ảnh hưởng của bạn đối với con. Trẻ sẽ nhận thấy tại sao phải nghe lời bạn vì bạn sẽ không làm gì chúng khi chúng sai phạm. Ngoài ra, khi làm như vậy, bạn đã vô tình tạo ra hình ảnh xấu về bố trong mắt con.

“Nhanh lên!”

Có con nhỏ đồng nghĩa với việc bạn rất khó khăn để rời khỏi nhà theo giờ đã định. Có rất nhiều thứ lộn xộn khiến bạn bực tức như con không chịu rời mắt khỏi tivi, không thể tự mang được giày, hoặc lấy ba lô của chúng trong khi chúng hoàn toàn có thể và bạn thì đang quá bận rộn với nhiều thứ khác.

Giọng nói và hình ảnh quát tháo của bạn không giúp trẻ làm nhanh hơn mà ngược lại khiến trẻ cảm thấy có lỗi. Quan trọng hơn là hình ảnh cuối cùng về bạn khi trẻ tạm xa bạn trong suốt một ngày dài ở trường sẽ là hình ảnh bạn đang giận dữ. Nấu lặp lại nhiều ngày liên tiếp, trẻ sẽ hình thành trong đầu cảm nhận về bố mẹ mình là người lúc nào cũng khó chịu và giận dữ với chúng.

Thay vì để đến giờ chót mới hối thúc con thì hãy cho trẻ dậy sớm hơn một chút, tắt tivi trước đó 10 phút để trẻ tập trung vào việc của mình… và bình tĩnh giúp trẻ làm nhanh những việc của chúng. Bạn đừng quá lo lắng vì trẻ tự động sẽ trở nên khéo léo và độc lập hơn khi chúng lớn.

“Con giỏi quá!”

Có gì sai khi chúng ta khuyến khích trẻ? Thực tế thì khuyến khích trẻ là điều đúng nhưng nếu bạn khen trẻ quá thường xuyên khi trẻ hoàn thành tốt bất kỳ chuyện lớn hay nhỏ thì lại gây tác dụng ngược. Trẻ sẽ cảm thấy lời khen của bạn là đương nhiên và không phân biệt được sự khác nhau giữa việc hoàn thành công việc và nỗ lực thực hiện công việc đó một cách tốt hơn.

Để tránh việc này, bạn nên:

  • Thật lòng khen trẻ khi chúng nỗ lực thật sự. Uống hết ly sữa hay hoàn tất một bức vẽ là chuyện đương nhiên nếu trẻ có khả năng hoàn thành việc đó hàng ngày.
  • Lời khen của bạn phải cụ thể. Ví dụ: thay vì nói “Tranh đẹp quá!”, bạn hãy nói: “Bức tranh của con màu sắc rất đẹp, con vẽ chú chó rất giống” hoặc “con đã rất ngoan khi yên lặng chơi trong khi mẹ làm việc, đúng như mẹ yêu cầu”. Như vậy sẽ giúp trẻ biết mình đã làm tốt cái gì từ đó cố gắng hơn.

(Lược dịch từ: http://www.parenting.com/article/things-you-shouldnt-say-to-your-child)